Reflecteren: de OR vaardigheid die je makkelijk overslaat, maar wel nodig hebt

Herkenbaar? De vergadering zit erop, de actiepunten zijn verdeeld, en iedereen gaat door naar het volgende. Er is zelden tijd om even stil te staan bij hoe het eigenlijk ging: hoe je zelf in dat lastige gesprek met de bestuurder stond, waarom je bij dat ene agendapunt toch net iets feller reageerde dan je van plan was, of wat je de volgende keer anders zou doen. Toch is precies dat stilstaan — reflecteren — een van de vaardigheden die het verschil maakt tussen een OR die draait en een OR die groeit.

Wat is reflecteren eigenlijk?

Reflecteren betekent dat je jezelf een spiegel voorhoudt: je staat stil bij hoe je werkt, welke keuzes je maakt, welke vaardigheden je daarbij inzet en hoe dat voelt. Het klinkt bijna vanzelfsprekend, maar in de praktijk van OR-werk — waar vergaderingen, dossiers en deadlines elkaar snel opvolgen — is het vaak het eerste dat sneuvelt. Jammer, want reflecteren is geen soft extraatje. Het is een manier van leren.

Drie manieren om naar jezelf te kijken

Reflectie kan op verschillende niveaus, en het helpt om te weten welk niveau je op een bepaald moment nodig hebt:

1. Reflecteren op je persoonlijk functioneren. Hier sta je stil bij wie je bent, wat je drijft en wat je doelen zijn. Dit niveau raakt aan je eigen ontwikkeling als persoon — en dus ook aan hoe je je rol als OR-lid invult.
2. Reflecteren op je beroepsmatig handelen. Dit richt zich op je manier van werken: welke aanpak of methode gebruikte je, en wat leverde dat op? Voor een OR-lid kan dat gaan over hoe je een dossier aanpakte, of hoe je een overleg voorbereidde.
3. Reflecteren op je handelen in de bredere context. Hier kijk je verder dan je eigen handelen: wat is het effect van wat je doet op je omgeving, op de organisatie, op de achterban? Dit niveau past bij uitstek bij de positie van een OR-lid, dat nu eenmaal namens anderen aan tafel zit.

Jijzelf als middelpunt

Gevoelens spelen een grotere rol dan we vaak denken. In een geladen vergadering, een lastig gesprek met de bestuurder, of een discussie binnen de OR zelf, handelen we vaak vanuit een eerste impuls — zonder dat er echt reflectie aan te pas komt. Dat is menselijk, maar het betekent ook dat je kansen laat liggen om bewuster te reageren.

Wat reflecteren je oplevert

Door regelmatig te reflecteren:

• vergroot je je zelfkennis;
• word je je bewuster van je emoties in bepaalde situaties;
• krijg je inzicht in hoe je daarop handelt;
• en – misschien wel het belangrijkste – leer je ervan. Reflecteren is een manier van leren, niet alleen een manier van terugkijken.

Een praktisch houvast: het STARR-model

Reflecteren voelt voor veel mensen vaag of ongrijpbaar. Het STARR-model helpt om er structuur in aan te brengen. STARR staat voor Situatie, Taak, Actie, Resultaat en Reflectie:

• Situatie — beschrijf een concrete situatie, bijvoorbeeld die ene vergadering of dat ene gesprek.
• Taak — wat was jouw taak of rol daarin?
• Actie — welke acties heb je ondernomen?
• Resultaat — wat leverde dat op?
• Reflectie — en dan pas de echte reflectievraag: wat vind je daarvan, en wat neem je mee naar de volgende keer?

Zeven tips om reflecteren echt te laten werken

1. Kies een concrete situatie en kijk specifiek naar dat moment — reflecteren op “de hele week” werkt minder goed dan reflecteren op één gebeurtenis.
2. Doe het regelmatig: minstens één keer per week, op een vast moment. Reflectie die je alleen doet als het misgaat, mist de helft van het effect.
3. Stel jezelf open vragen in plaats van vragen die al een antwoord suggereren.
4. Stel je oordeel uit. Kijk eerst goed naar wat er gebeurde, voordat je concludeert wat het betekende.
5. Doe het methodisch, bijvoorbeeld met vaste vragen of een model zoals STARR — dat voorkomt dat je blijft hangen in vage indrukken.
6. Reflecteer niet alleen op wat misging. Ook succeservaringen verdienen een blik terug: wat werkte er, en waarom?
7. Gebruik feedback van anderen. Jezelf een spiegel voorhouden lukt beter met behulp van de blik van een ander.

Kortom

Reflecteren is geen vrijblijvende bijzaak, maar een vaardigheid die je scherper maakt: als OR-lid, als teamlid en als persoon. Het kost weinig — een vast moment, een paar open vragen, misschien een model als STARR — maar het levert je precies dat bewustzijn op waarmee je de volgende vergadering, het volgende lastige gesprek, net iets sterker ingaat.

Reflectie als onderdeel van verdieping

Reflecteren werkt het best niet als eenmalige oefening, maar als vast onderdeel van hoe een OR zich ontwikkelt. Daarom bouwen we reflectie graag in als module binnen trainingen voor OR’en die verder willen dan de basis: die al weten hoe de OR werkt, en nu willen verdiepen — in samenwerking, in de eigen rol, in hoe je als team omgaat met lastige dossiers. Reflectie geeft dan niet alleen inzicht in wát er gebeurde, maar vooral in hoe jullie er als OR mee omgingen, en wat dat betekent voor de volgende stap in jullie ontwikkeling.

Wil je reflectie een vaste plek geven binnen de ontwikkeling van jouw OR, of ben je benieuwd hoe dat eruit kan zien in een verdiepingstraining op maat? Neem gerust contact op met Mary van der Veen om te kijken wat bij jullie OR past.